“Geen enkele tijd kan gemakkelijk zijn als je er middenin leeft,” zegt James Baldwin. We kunnen het heden alleen beleven met de middelen – en dus de beperkingen – die we hebben. Deze middelen verbeteren en evolueren alleen dankzij de ervaring van het heden.

Ik dacht terug aan het concept van het Palet van het Zijn, waarover ik schreef in mijn eerste brief aan mijn zoon: ieder van ons wordt geboren met een palet tot zijn beschikking, waar de kleuren staan voor de ervaringen, gedachten en informatie die in dat tijdperk beschikbaar zijn. Het is de combinatie van deze elementen die vorm en kleur geeft aan ons leven. Als het waar is dat we geboren worden met alleen de kleuren die al “ontdekt” zijn, is het ook waar dat we nieuwe kunnen creëren. En wanneer we die gaan gebruiken, laten we ze zien aan de mensen om ons heen. Misschien vindt iemand ze mooi en besluit diegene ze op te nemen in zijn eigen palet, waardoor het hele proces zich herhaalt. Alleen in stilte en sereniteit vinden we de ruimte om dit palet te creëren. Zowel voor onszelf als voor de mensen om ons heen.

In dit perspectief troffen twee bijbelgedeelten mij. In Spreuken 4:23 lees ik: “Bescherm je hart boven alles wat te bewaren is, want daaruit zijn de uitingen van het leven.” In Johannes 14:1: “Laat uw hart niet in beroering raken.”

De Anatomie van de Controle: Hypothalamus vs. Prefrontale Cortex

Het werkelijk “bewaken van het hart” gaat tegenwoordig via het begrijpen van onze hersenen. De Prefrontale Cortex (PFC) is onze CEO: verantwoordelijk voor concentratie, planning en impulsbeheersing. Evolutionair gezien is dit het jongste deel, dat pas na het 20e levensjaar volgroeid is.

Lees ook: Het Bayesiaanse Brein. Waarom we de wereld niet zien, ma voorspellen

Dit commandocentrum is echter kwetsbaar. Wanneer we stress ervaren, zelfs milde maar oncontroleerbare stress, geeft de Hypothalamus (ons oudste en meest instinctieve deel) het signaal om noradrenaline en dopamine af te geven.

Emotionele Gijzeling en de “Uitschakeling”

Hoge concentraties van deze neurotransmitters verzwakken tijdelijk de synaptische verbindingen in de PFC, waardoor het rationele denken effectief wordt “uitgeschakeld”. Zonder de rem van de PFC nemen de hypothalamus en de amygdala de overhand. Dit is de emotionele gijzeling: we bevinden ons in de greep van verlammende angst of ongecontroleerde impulsen (digitale afleiding, cravings) om het ongemak te compenseren. Als de stress chronisch wordt, vindt de fysiologische “reset” niet plaats. De PFC blijft verzwakt, wat leidt tot een verlies aan veerkracht en een grotere kwetsbaarheid voor verslavingen (zie Dopamine Nation).

De Bron Beschermen: Kinderen en Schermen

Dit mechanisme verklaart waarom overmatige blootstelling aan schermen bij kinderen zo kritiek is. Schermen werken op de PFC op een manier die vergelijkbaar is met chronische stress; ze overbelasten het mentale “werkgeheugen” en tasten het toekomstige vermogen tot emotionele regulatie aan. Onze kinderen beschermen tegen schermen betekent hun vermogen beschermen om later “aanwezig te zijn wanneer de zon opkomt”.

De 3 highlights van de week

1. Terugkeer naar de literatuur: Terwijl ik verder lees in De Morgenster (Knausgård), voelde ik de behoefte om de wereld van de literatuur weer binnen te treden. Ik heb De onzichtbare steden en Als op een winternacht een reiziger van Calvino gekocht, samen met Stoner van John Williams. Het lezen van Stoner raakte me diep. Ik ontdekte dat zijn show don’t tell niet alleen een schrijftechniek is, maar een manier van in de wereld staan: het bevrijdt me van de verplichting om alles te moeten uitleggen.

2. Mijn eerste schrijfretraite: Van 22 tot 24 juni volg ik een cursus autobiografisch schrijven in de Abdij van Sion in Diepenveen. Ik kijk ernaar uit om mijn vulpen weer op te pakken.

3. De Identiteit van de Docent: Door Williams te herlezen, begreep ik dat docent zijn geen rol is, maar een identiteit. Het is getuigen van een passie die brandt in de stilte van het onderzoek, zonder de noodzaak om te produceren om jezelf te rechtvaardigen.