Deze week had ik constant het gevoel dat ik de tralies van een kooi wilde openbuigen. Een onzichtbare kooi van altijd maar “aan” staan, algoritmen en mentale ruis. We zijn dit normaal gaan noemen, maar ik vroeg me af: hoeveel van onze dag zijn we echt aanwezig, en hoeveel staan we op de automatische piloot om te functioneren?

De valstrik van de “Rat Race”

Ik las iets interessants van Oliver Burkeman. Hij zegt dat we onszelf wijsmaken dat er iets mis met ons is als we niet meedoen aan de rat race. Die eeuwige haast is vaak een manier om niet na te hoeven denken over de echt belangrijke vragen.

Het deed me denken aan Heidegger en zijn concept van het Gestell. Dat klinkt ingewikkeld, maar het betekent eigenlijk dat de techniek ons dwingt om de wereld (en onszelf) alleen nog maar te zien als een “voorraad” die we moeten opgebruiken. Maar doen waar je je echt levend door voelt, is geen luxe. Het is bittere noodzaak. Als we alleen nog maar een radertje in de machine zijn, raken we onze creativiteit en menselijkheid kwijt.

Gedachten als golven

Ik ben ook weer begonnen met de sessies van Sam Harris (Waking Up). Hij gebruikt het beeld van gedachten als golven in de zee. Als je probeert een gedachte weg te duwen (het bekende: “denk niet aan een roze olifant”), maak je het alleen maar erger. Door te vechten tegen een gedachte, geef je hem juist aandacht en word je die gedachte.

Eigenlijk komen gedachten gewoon op uit je onderbewuste, ze lijken heel even heel echt en scherp, en dan lossen ze weer op in de massa. Ze leren bekijken als iets dat voorbijgaat, zonder direct te oordelen, is de enige manier om niet gek te worden van de prestatiedruk.

Weten vs. Begrijpen

Een stukje van Ratzinger gaf me een nieuw inzicht. Hij legt uit dat geloof (of zingeving) niet gaat over het blind accepteren van vage regeltjes. Dit kan juist leiden tot een paradox waardoor we nog minder komen te weten. Het gaat om het verschil tussen simpelweg “weten” (data verzamelen) en echt “begrijpen”.

Weten om het weten kan je nogal arrogant en blind maken. Echt begrijpen betekent dat je accepteert dat er een basis is, een zin die je niet zelf hoeft te “maken” of te forceren. Dat geeft rust. Pas als je voelt dat de basis goed zit, kun je stoppen met rennen en echt groeien als mens.

Praktische dingen: Je brein en je privacy

Op mijn blog heb ik dit verder uitgewerkt via twee verschillende invalshoeken:

• Verwondering als medicijn: Ons brein probeert alles te voorspellen om energie te besparen (het Bayesiaanse brein). Verwondering zet die automaat even stil. Wanneer raakte je je verwondering kwijt? . Dat is niet zweverig: als we ons verwonderen, ontspant ons zenuwstelsel en is er meer ruimte voor empathie.

• Privacy als zelfverdediging: Ik ben overgestapt naar Proton-mail. Toen ik zag dat er in één simpele LinkedIn-mail al 12 trackers zaten, schrok ik wel even. Onze data is de steenkool van deze tijd. Je privacy terugpakken is simpelweg een vorm van mentale hygiëne.