Niet jij kiest de boeken uit, maar de boeken kiezen jou.

Ik hoorde de naam Stoner, van John Williams, vallen tijdens een studiedag met een collega. Ik had het begin al eens als luisterboek gehoord. Op dat exacte moment wist ik: dit moet ik lezen. Het was een onmiskenbaar gevoel dat de tijd er rijp voor was. Ik was er klaar voor om te ontvangen wat het me te leren had. De laatste keer dat ik zo’n gevoel had, was bij De steppewolf van Hesse, inmiddels bijna twintig jaar geleden. Destijds wist ik niet eens wie Hesse was en had ik geen idee wat ik van zo’n titel moest verwachten. Toch kan ik nu zeggen dat dat boek destijds mijn leven heeft gered.

De kracht van literatuur is dat het universeel is. Het spreekt iedereen aan en iedereen haalt er de lessen uit die hij op dat moment nodig heeft. Het mooie is dat Williams erin slaagt om diepe thema’s aan te snijden met de lichtheid van een tekst die zich vlot laat lezen. Zijn show, don’t tell is magistraal. Een paar voorbeelden:

Hij dacht niet vaak aan zijn leeftijd en hij treurde niet om het verstrijken van de jaren, maar wanneer hij in de spiegel keek of zijn spiegelbeeld zag in een van de glazen deuren van Jesse Hall, nam hij de veranderingen in zijn gezicht met een lichte verbazing waar.

Of:

Toen hij de drieënveertig al gepasseerd was, leerde William Stoner wat anderen, veel jonger dan hij, al eerder hadden geleerd: dat de persoon die we vanaf het eerste moment liefhebben niet de persoon is die we werkelijk liefhebben, en dat de liefde geen eindpunt is, maar een proces waarin de ene mens de andere probeert te leren kennen.

Herlees deze zinnen en laat ze hun werk doen.

Naast persoonlijke inzichten en realisaties, herinnerde dit boek me eraan dat er een alternatief bestaat voor de snelheid waarmee we gewend zijn geraakt te leven (of waarvan we geloven dat we dat móéten).

De “normaliteit” van Stoners leven deed me denken aan de heiligheid van de tijd die we tot onze beschikking hebben, en aan hoe we die vervuilen met de dopamine waaraan we inmiddels verslaafd zijn geraakt. Inmiddels ben ik begonnen in De onzichtbare steden van Italo Calvino. Ook hier heeft het boek mij gevonden, en niet andersom. Ik ben vaak in de baan van Calvino terechtgekomen, zonder ooit echt tot zijn atmosfeer door te dringen.

Terwijl ik zijn biografie las, herinnerde ik me het interview dat Alberto Sinigaglia in 1981 met hem hield, vier jaar voor zijn dood. Sinigaglia vroeg hem naar zijn “drie sleutels voor het jaar 2000”. Calvino antwoordde:

1. Gedichten uit het hoofd leren. “Als kind, als jongere en ook als oudere, want zij houden je gezelschap. Bovendien is de ontwikkeling van het geheugen erg belangrijk.” (lees ook Geheugen en Leren: Van Onnodige Vaardigheid tot Transformatie)

2. Berekeningen met de hand maken. Delingen, vierkantswortels trekken. “Vechten tegen de abstractie van de taal die ons tegenwoordig wordt opgedrongen met heel concrete zaken.”

3. Leven met het besef dat alles wat we hebben van het ene op het andere moment in een rookwolk kan verdwijnen.

“Vechten tegen de abstractie van de taal” bleef de hele week in mijn hoofd nazingen. Samen met een detail uit het interview: wanneer Sinigaglia hem de vraag stelt, begint Calvino na te denken. Hij neemt de tijd, zijn ogen schieten heen en weer, zozeer zelfs dat het lijkt alsof hij de vraag niet heeft begrepen. In de huidige televisietijd zou zoiets ondenkbaar zijn.

Nu, net als toen, is het mogelijk om te leven met een voorkeur voor diepgang boven snelheid. John Keats, die in Stoner wordt geciteerd, schreef:

“Schoonheid is waarheid, waarheid schoonheid; dat is alles wat u weet op aarde, en alles wat u weten moet.”

Dit is wat we moeten zoeken. En om het te vinden moeten we vertragen, want het is in de stilte van de contemplatie dat de Schoonheid zich schuilhoudt.

Deze week stond in het teken van het verdiepen van de aard van het bewustzijn en het integreren van filosofische concepten in het dagelijks leven, met een specifieke focus op de overgang van theorie naar praxis.

Twee citaten stuurden mijn studies aan. De eerste komt uit de prachtige roman van Chandler, The Big Sleep:

“De golven krulden schuimend… als gedachten die vorm proberen te krijgen op de drempel van het bewustzijn.”

De tweede is een reflectie op non-duale meditatie:

“Het bewustzijn is de enige oceaan; gedachten en emoties zijn slechts rimpelingen op het oppervlak. Het water wordt nooit bedreigd door de golven.”

De Oceaan en de Golven: Bewustzijn als Substantie

“Het leven is dat wat zich openbaart via het bewustzijn, en dat is er altijd en overal. Onze fout is dat we datgene wat het voor ons verbergt, leven noemen”, bevestigt Tolstoj. Hier keert de neiging naar het “buitenstaan” terug, dat Verum quia faciendum dat inmiddels de enige mogelijke toepassing van onze realiteit is geworden.

Tolstoj zelf maakte een enorme crisisperiode door die hem bijna tot zelfmoord dreef. Opvallend: het onbehagen ontstond en groeide precies toen hij de rijkste man van heel Rusland werd. Hij had Anna Karenina en Oorlog en Vrede geschreven. “Mijn rijkdom en bezittingen nemen toe zonder dat ik iets doe,” legde hij uit. Toch was er iets, een leegte waaruit een oorverdovende echo kwam. In zijn schitterende boek Mijn Biecht schrijft hij:

“Vandaag, terugkijkend op die tijd, zie ik duidelijk dat mijn geloof – datgene wat buiten dierlijke instincten mijn leven bewoog – mijn enige authentieke geloof in die tijd het geloof in vervolmaking was. Maar waar die vervolmaking uit bestond en wat het doel ervan was, had ik niet kunnen zeggen. Ik deed mijn best om mezelf intellectueel te vervolmaken, ik leerde alles wat ik kon; ik deed mijn best om mijn wil te vervolmaken door regels op te stellen; ik vervolmaakte mezelf fysiek door kracht en behendigheid te oefenen. En dat alles beschouwde ik als vervolmaking.”

Deze reflectie anticipeert op wat Han zegt in The burnout society: het motto van onze maatschappij is “niets is onmogelijk” geworden. Dit leidt tot een uitputtende strijd, niet tegen de naaste, maar tegen onszelf.

Het Primaat van de Praxis: Van de Monitor naar de Aarde

Het werk over Heidegger en het concept van het authentieke bestaan heeft mijn conclusie bevestigd dat praxis voorrang heeft op theorie.

• Yin Yoga: Dit was niet alleen een oefening, maar een experiment van “terugkeer naar het lichaam” om de ruis van het Zelf stil te leggen.

• Fysieke Sensemaking: Er zit een tastbare waarheid in handwerk en fysieke aanwezigheid die puur digitale archivering niet kan vervangen.

• De fundamentele intuïtie: Elke mentale gebeurtenis is geen extern object dat door een “ik” wordt geobserveerd, maar een modificatie van het bewustzijn zelf.

Substantie vs. Vorm

Begrijpen dat de “materie” van een angstgedachte of een vreugde hetzelfde is als die van diepe vrede. Door stimulerende middelen (koffie) en afleidingen te verwijderen, kon ik duidelijker observeren hoe gedachten opkomen, een piek bereiken en weer natuurlijk oplossen, zonder dat ingrijpen nodig is.

De 3 Belangrijkste Leermomenten van de week

1. De Filosofie van AI: Ontmoetingen met professionals uit de sector onderstreepten dat echte expertise vandaag de dag niet alleen ligt in technische beheersing, maar in de filosofische benadering van AI-gebruik. De kloof is niet generationeel, maar een kwestie van diepgang in visie.

2. Succes door Onthechting: Een schaakoverwinning op een historische rivaal bewees dat wanneer je de obsessie met het resultaat (de winst) loslaat en je concentreert op de schoonheid van de structuur (Nimzovitsch), de prestatie spontaan verbetert.

3. Verum est ens: Terugkeren naar het besef van Ratzinger dat wij al deel uitmaken van een waarheid die we niet hoeven te “creëren” of te “produceren”, maar simpelweg moeten bewonen.

Twee concepten stonden deze week centraal in mijn reflecties:

“Er is niemand die zijn leven echt ten volle leeft, behalve stierenvechters.” (Ernest Hemingway)

En Burkeman:

“Je dagen doorbrengen met het proberen ervaringen ‘onder de riem’ te krijgen, om je verzameling te maximaliseren of om meer vertrouwen te hebben in hun toekomstige aanbod, betekent dat je er nooit echt van kunt genieten omdat er een andere agenda in het spel is.”

In deze dagen van overgang bleef één zin in mijn gedachten haken als een waarschuwing: “Je probeert de schaduw te vereeuwigen terwijl je het licht mist.” Het is de exacte foto van mijn innerlijke spanning. Aan de ene kant voel ik de vitale behoefte om bewust te leven. Aan de andere kant besefte ik dat schrijven, studeren en het maken van aantekeningen paradoxaal genoeg een manier zijn geworden om mijn recht op bestaan te “verdienen” of om het einde te bezweren. Een pad dat me uiteindelijk verder weg leidde van het echte, bewuste leven.

Het Licht — het echte leven, dat wat gebeurt terwijl de kinderen spelen of terwijl ik in de tuin werk — hoeft niet gearchiveerd te worden om werkelijk te zijn.

De architectuur van angst: Het bestaan rechtvaardigen

Door de reflecties van de afgelopen dagen en de confrontatie met Heidegger, moest ik mezelf toegeven dat de “motor” van veel van mijn onrust angst is. Na het verlies van vijf dierbaren in vier jaar tijd, zijn obsessief studeren en schrijven mijn schild geworden, mijn manier om te zeggen: “Ik ben hier, ik doe iets belangrijks, geef me nog wat tijd.”

Het is een vermoeiend verdedigingsmechanisme. Ik besefte dat deze mentale “hyperproductie” een poging is om de steen van het graf op eigen kracht te verplaatsen. Maar zoals ik hoorde tijdens de paaswake: “Het goede nieuws is dat God die steen al voor jullie heeft weggerold.” De taak is niet langer om te duwen, maar om de moed te hebben in de leegte te kijken die is ontstaan, met het vertrouwen dat die leegte geen dood is, maar ruimte voor iets anders.

Het primaat van de praxis: Van het scherm naar de tuin

Ik begreep dat mijn geest gehypnotiseerd wordt door schermen: MacBook, iPad en ReMarkable creëren een fictieve urgentie, alsof ik altijd met “iets anders” bezig moet zijn.

Terugkerend naar het concept van een authentiek bestaan, is de les duidelijk: de praxis heeft het primaat boven de theorie. Een uur besteed aan Yin Yoga of het opknappen van de tuin met de kinderen is meer waard dan duizend onderling verbonden aantekeningen. Het is een terugkeer naar het lichaam die de ruis van het “Zelf” het zwijgen oplegt en ruimte laat voor God.

Ik ben er toch weer ingetrapt. Zoals Ratzinger zei, ben ik ten prooi gevallen aan het Verum quia faciendum — de waarheid is dat wat gedaan kan worden. Mijn doel voor deze week is terugkeren naar het Verum est ens: wij maken al deel uit van een waarheid die we niet hoeven te creëren. We hoeven haar alleen maar te voelen en te omarmen.

“Zet elke dag iets opzij dat je dient tegen de ellende en de dood; en bewaar uit de vele boeken die je leest één zin of één gedachte om die dag over na te denken.” (Seneca)

Studeren, lezen en schrijven zullen voor altijd deel uitmaken van wie ik ben. Maar niet meer als manier om mijn bestaan te rechtvaardigheden. Dat zal vanaf nu mijn manier zijn om mijn bestaan te eren.

De 3 Highlights van de week

1. Vasten van schermen: Apparaten uit het zicht halen om te herontdekken dat niemand controleert hoeveel ik produceer. Vrijheid ontstaat wanneer je stopt je eigen gevangenbewaarder te zijn.
2. De les van koffie: De hoofdpijn van het loslaten accepteren om een diepere fysieke rust te vinden. Welzijn is vaak een daad van afstand doen, niet van toevoegen.
3. De dankbaarheid van stilte: Dat moment van ontroering terwijl ik de kinderen zie slapen. Daar, in de totale afwezigheid van “doen”, bevindt zich het maximale van het “zijn” en de meest authentieke nabijheid tot God.