More Blog.

MoreDrums, MoreThoughts, MoreSport.

Everything is more!
Read Blog Latest Post
09 jan 2026
The Polymath Quest 🇳🇱 Permalink
De hersenschim van de gouden jaren

De hersenschim van de gouden jaren: Dialoog over een illusie

januari 9, 2026

Er bestaat een illusie die we als onzichtbare bagage met ons meedragen: het idee dat het verleden een verloren Eden is waar alles perfect was. Dit is wat Andrea Sestili – een van de weinige dingen waarvoor ik het YouTube-algoritme dankbaar ben – in een video-reflectie die me diep raakte, definieert als “De hersenschim van de gouden jaren“.

Deze definitie schudde me wakker omdat het een naam gaf aan een mislukking die ik aan den lijve heb ondervonden. In december keerde ik terug naar Vicovaro, mijn geboortedorp. Ik had dit moment wekenlang voor me uit gezien: ik die hand in hand loop met mijn zoon, mijn vrouw naast me met onze dochter. Plekken die voor ieder ander slechts stenen en hoeken zijn, maar die voor mij het alfabet van mijn kindertijd bewaren. Eenmaal daar ontmaskerde de realiteit de illusie: de plekken waren er nog, maar de “betekenis” was verdampt.

Terwijl ik Andrea over Søren Kierkegaard hoorde praten, werd alles duidelijk. Mijn fout was precies wat Kierkegaard beschrijft in zijn experiment over de Herhaling: terugkeren naar Berlijn (voor mij Vicovaro) in de hoop exact de stappen uit het verleden te herhalen om de extase opnieuw te beleven. Maar herhaling bestaat niet als doorslag. De tijd is geen band die je kunt terugspoelen.

Kierkegaard maakt een brutaal onderscheid: de herinnering is een achterwaartse beweging naar een dood object uit het verleden. De herhaling is daarentegen een voorwaartse beweging. Ik zocht geen herhaling, ik zocht een herinnering. En daarom bleef ik met lege handen achter.

Deze wonde vinden we ook terug bij Cesare Pavese, een andere referentiepunt dat Sestili gebruikt om deze desillusie in kaart te brengen. In De maan en het vuur (een boek dat voor mij bijna louterend was) ontdekt de hoofdpersoon Anguilla dat zijn teleurstelling niet geografisch is, maar chronologisch: hij dacht terug te keren naar een plek, maar hij zocht een tijd.

Hier komen we bij de kern van wat Andrea de Gemiste herinnering noemt: een nostalgie naar de toekomst, de angst voor een schoonheid die zou kunnen gebeuren, maar die we ons al als verloren voorstellen.

Lees ook: De illusie van oneindige keuzes

Op dit punt voelde mijn reflectie echter de behoefte aan een extra brug. Als het waar is dat het zoeken naar identiteit in het verleden is als het kijken naar de achterkant van een boekomslag, hoe leven we dan op deze “grens” zonder gek te worden?

Hier schoot David Whyte me te hulp. Hij stelt dat de mens de exacte grens is waar het bekende het onbekende ontmoet. We staan altijd op de waarnemingshorizon. In dit wankele evenwicht zal wat we gaan worden het altijd winnen van wie we dachten te zijn.

Als de hersenschim ons altijd ergens anders heen verplaatst, is de synthese waarmee Andrea zijn video afsluit het enige mogelijke kompas: “De gouden jaren zijn er elke dag, maar altijd op een steenworp afstand van ons.”

De uitdaging is niet om ze te bereiken door terug te gaan, maar om te accepteren dat we precies op die grens leven: het moment waarop het verleden niet langer een anker is, maar eindelijk de grond vanwaar we naar het mogelijke springen.

  • Deel dit artikel
05 jan 2026
The Polymath Quest 🇳🇱 Permalink
Grafico statistiche Jetpack 2021-2025 che mostra la crescita costante del sito fino a 18k visualizzazioni
Cinque anni di cura invisibile riassunti in un grafico: la pazienza del bambù applicata al mio spazio digitale.

Vijf jaar voor zes weken: de essentie achter de cijfers van mijn website

januari 5, 2026

Het eerste jaar nadat je een bamboezaadje plant, gebeurt er niets. Je doet niets anders dan water geven en de grond lichtjes omwoelen. Elke dag opnieuw. Je ziet niets, en toch accepteer je de stilte van de aarde: het is nog maar net begonnen, het kan niet anders zijn.

Het tweede jaar ga je door: water, zon, afwachten. Geen beweging.

Het derde jaar is hetzelfde. Soms verras je jezelf terwijl je zoekt naar een teken: een barst in de grond, een groene spriet. Niets. Teleurstelling komt naar boven, maar je weet het nog te beheersen.

In het vierde jaar wordt de stem van die teleurstelling dwingender. Ze vraagt om rekenschap voor de geïnvesteerde tijd, ze trekt je in twijfel, ze fluistert dat je het allemaal verkeerd hebt gedaan: “Misschien ben ik niet capabel. Misschien is deze grond niet geschikt voor mijn plant. Misschien heb ik vier jaar verspild.”

En dan gebeurt het.

In het vijfde jaar geef je, bijna uit gewoonte, weer water. En dan verschijnt er een scheut. Hij groeit niet langzaam: jouw bamboe, die je vijf jaar lang hebt verzorgd zonder resultaat te zien, schiet in slechts zes weken tijd vijfentwintig meter de lucht in.

Terwijl je ernaar kijkt, ben je geneigd te zeggen: «Hij is in zes weken gegroeid». Maar de waarheid is dat hij al vijf jaar aan het groeien was — daar waar niemand het zag.

Deze krachtige metafoor komt uit het ‘Handboek Natuurlijk Leiderschap‘ van Lia van Loo. Een inspirerend boek dat ik mocht lenen van Ruben van den Burg, en dat mij deed inzien dat mijn website precies ditzelfde proces volgde.

Toen ik aan het eind van 2025 naar de statistieken van mijn website keek, voelde ik me een beetje zo: 18.355 weergaven. Het is geen getal dat de balans op het internet doet doorslaan, maar het verandert mijn kijk op het proces radicaal. Het is de bevestiging dat het enthousiasme om te leren en de wens om te delen — zachtjes, met traagheid — een thuis hebben gevonden.

Ik herinner me goed dat ik begon. Ik voelde de behoefte om niet langer overgeleverd te zijn aan sociale media; het idee dat een algoritme besliste of en wanneer mijn woorden iemand konden ontmoeten, ontnam me mijn vrijheid. Ik wilde een eigen plek: traag, solide, bewoonbaar.

Ik pakte een notitieboek en begon te ontwerpen. Ik studeerde, experimenteerde, maakte fouten en corrigeerde ze. Ik leerde dat je, om iets echts op te bouwen, bronnen moet kunnen selecteren en lezen niet om te consumeren, maar om op te bouwen. Ik schreef veel, vaak alleen maar om orde te scheppen in mezelf. Schrijven is voor mij altijd dit geweest: zachtjes zeggen: «Ik was er, en dit is wat ik zag».

Na verloop van tijd merkte ik dat ik niet alleen een website bouwde: ik leerde een andere manier om in de wereld te staan, waarbij de handeling zelf onthult wie we zijn. Terwijl de technologie me richting directheid en snelheid duwde, voelde ik dat hoe harder ik rende, hoe minder ik zag.

Ik voelde toen de behoefte om terug te keren naar oude instrumenten: geheugen, discipline, logica, retorica en grammatica. Ik probeerde het Trivium in de 21e eeuw toe te passen, niet uit nostalgie, maar om die kwaliteiten terug te winnen die mij authentiek maken. Menselijk.

Tijdens dit proces heb ik geleerd dat onze keuzes ons vormen. We leven met de verleiding dat het hebben van oneindige mogelijkheden betekent dat we ze allemaal moeten beleven. Dat is niet zo. Elke beslissing is een opgave — een fundamenteel concept om de illusie van oneindige keuzes te overwinnen — en juist die opgave schetst een biografie, een richting, een karakter.

Het bouwen van deze site, het schrijven met traagheid en het terugkeren naar de artes liberales waren keuzes. Keuzes die vooruitblikken, maar die ook degenen eren die vóór mij kwamen.

Vandaag zie ik, kijkend naar dat getal op het scherm, niet alleen statistische gegevens. Ik zie jaren van zorg, twijfels en pogingen. Ik zie mijn bamboe die eindelijk bloeit. Ik voel de diepe vreugde van iemand die gestopt is met het najagen van het uiterlijke om het innerlijke te cultiveren.

Wat er echt toe doet, is niet de uiteindelijke explosie, maar de dagelijkse trouw aan kleine handelingen: lezen, observeren, studeren, herinneren, schrijven.

2026 is begonnen. Ik blijf water geven, zonder haast en zonder lawaai.

  • Deel dit artikel
31 dec 2025
MoreTHOUGHTS, The Polymath Quest 🇳🇱 Permalink
un libro con allegoria della sapienza e evoluzione.

Alles wat ik heb geleerd in 2025: tussen evolutie en ontdekkingen

december 31, 2025

2025 was het jaar waarin ik leerde graven. Jung zei ooit:

“Het echte leven begint bij veertig. Tot die tijd heb je alleen maar onderzoek gedaan.”

De eerste helft van ons leven staat in het teken van het opbouwen van ons ego via educatie, werk en sociale rollen. We doen er alles aan om geaccepteerd te worden, om bij de groep te horen. Vaak gaat dit ten koste van onze eigen talenten en individuele kwaliteiten.

Rond je veertigste ervaren velen een gevoel van verlorenheid, een onbestemde angst die vaak negatief wordt bestempeld als een “midlife-crisis”. Volgens Jung is deze fase echter helemaal niet negatief. Integendeel, het is een symptoom van innerlijke groei. Jung noemt dit proces “Individuatie”: het moment waarop de persoon de aandacht naar binnen richt.

En om naar binnen te gaan, moet je graven.

Januari – Maart: De fundamenten van de methode

Het begin van het jaar werd gedomineerd door een concrete behoefte: orde scheppen in mijn denken. Ik werkte aan kennismanagement, de structuur van mijn “tweede brein” en workflows voor school, schrijven en onderzoek. Het was nog geen filosofie, maar eerder mentaal vakmanschap. Achteraf besef ik dat ik de grond aan het voorbereiden was waar ik later op zou lopen.

April: De architectuur van het denken

April stond in het teken van structuur. Ik herstructureerde mijn blog, richtte me op meertalige publicaties (Nederlands en Italiaans) en ruimde systemen op. Ik verdiepte me in YAML-formaten om een ecosysteem te creëren dat de complexiteit van mijn gedachten kon dragen. Orde buiten, om ruimte binnen te creëren.

Mei: Terug naar de klassiekers – Het Trivium

Hier vond een ommekeer plaats. Ik herontdekte de vrije kunsten — Logica, Grammatica, Retorica — als een kompas voor het digitale tijdperk. Zonder deze instrumenten riskeren we het vermogen te verliezen om met intentie te denken, spreken en schrijven. In een wereld die voortraast, was terugkeren naar de klassiekers een daad van verzet.

Lees ook: Het Trivium voor de 21e eeuw: denken, spreken, onderscheiden

Juni: De aandacht-revolutie

Ik begon me af te vragen hoe ik mezelf als opvoeder en verteller wilde profileren. Op mijn werk kreeg ik de kans om een opleiding tot docent Nederlands als Tweede Taal (NT2) te volgen. Tegelijkertijd ontstond een pijnlijk besef: algoritmen duwen ons naar de oppervlakte. Ik begon te spreken over de aandacht-revolutie: geen slogan, maar een dagelijkse beoefening. Het beschermen van je eigen blik is een vorm van vrijheid.

Lees ook: Een overlevingsgids voor het algoritmetijdperk

Juli: De frictie van het denken

Dit was een van de belangrijkste maanden. Ik begreep dat echt denken voortkomt uit frictie, traagheid en herschrijven. Waar ik begin dit jaar nog gefascineerd was door AI, ontstond in juli de zekerheid: we zijn getuige van cognitieve outsourcing. De AI-revolutie besteedt ons denken uit. Mijn remedie? Deep Reading, Deep Listening en journaling.

Augustus: Stilte en afwachting

Augustus was een maand van bezinking. Weinig projecten, veel observatie. Het was de drempel voor mijn veertigste verjaardag. De tijd werd trager, dichter. Zelfs de leegte werkt; in de stilte vind je het goddelijke.

September: De drempel van veertig – Zijn, niet schijnen

September was een punt van no-return. Ik distilleerde 40 lessen uit 40 jaar. Geen motivatielijstje, maar een inventarisatie van persoonlijke waarheden: het lichaam als tempel, de centrale rol van spiritualiteit en het verschil tussen in de tijd zijn (productiviteit) en met de tijd zijn (aanwezigheid). Volwassenheid betekende voor mij niet langer “efficiënt” worden, maar leren zijn.

Oktober: Integratie

In deze maand vernieuwde ik mijn paradigma. Het was de praktische proef: hoe houd ik werk, onderzoek en innerlijk leven samen zonder in een “personage” te vervallen? De waarheid van ideeën wordt gemeten in de dagelijkse praktijk.

November: De paradox van de keuze

Beslissen betekent letterlijk “afsnijden”. Ik begreep dat ik nee moest zeggen om ruimte te maken voor atelische activiteiten — muziek maken, schrijven, trainen — dingen die geen resultaat hoeven op te leveren, maar waarbij de handeling zelf het doel is. Terug naar de essentie.

December: Zorg, didactiek, geschenk

Het jaar eindigde waar het begon: bij de pedagogie. Ik verdiepte me in metacognitieve vaardigheden voor mijn NT2-studenten. Begrijpen hoe je leert, niet alleen wat. Mijn innerlijke zoektocht werd actie: instrumenten doorgeven, niet alleen inhoud.

Conclusie

Als ik van bovenaf naar 2025 kijk, zie ik een duidelijke koers:

  • Minder snelheid, meer diepgang.

  • Minder accumulatie, meer bewuste keuzes.

  • Minder ruis, meer aanwezigheid.

Veertig worden was niet alleen een mijlpaal, maar een overdracht van verantwoordelijkheid: tegenover de tijd, de kennis van anderen en mezelf. Was het makkelijk? Absoluut niet. 2025 nam drie grootouders van me weg in vier maanden tijd. De angst keerde terug en verstijfde mijn hart en lichaam.

Maar dit pad was een noodzaak om me aan te passen. Groeien, evolueren, van huid veranderen — dat is wat me levend doet voelen. God in mezelf voelen en Hem zoeken in alles om me heen. Een andere zin, een ware zin. De horizon waarop onze realiteit is gebouwd.

  • Deel dit artikel
17 nov 2025
The Polymath Quest 🇳🇱 Permalink
Scrivania da filosofo con il nome di Heidegger

Wanneer Handelen Onthult Wie We Zijn

november 17, 2025

De afgelopen dagen heb ik aantekeningen verzameld terwijl ik een tekst over Heidegger las. Ik had geen specifiek doel: ik wilde vooral begrijpen waarom zijn denken steeds weer opduikt in gesprekken over vrijheid, authenticiteit en de manier waarop we in de wereld staan.

Wat me als eerste trof, is hoe hij Aristoteles herleest. Praxis en Poiesis zijn bij Aristoteles twee van de drie vormen van menselijke activiteit (de derde is de theoretische activiteit).

In de Praxis heeft de activiteit haar doel in zichzelf. Het klassieke voorbeeld is het bespelen van een instrument: het doel van de handeling is de handeling zelf. Wanneer het spelen stopt, stopt ook het geluid. Het verschijnen van het geluid valt samen met het verschijnen van degene die speelt.

Bij Poiesis ligt het doel buiten de handeling. Het voorbeeld in de tekst was het maken van een houten tafel. Het eindproduct verschijnt pas wanneer de activiteit van de maker is voltooid.

Heidegger neemt deze twee begrippen en herkadert ze op ontologisch niveau. Ze worden twee manieren waarop de mens zichzelf onthult of juist verbergt.
Wanneer we handelen als producenten, verdwijnt de handeling in het resultaat. Dat is Poiesis: het gebaar lost op in het object.
Wanneer we handelen als agent in eigenlijke zin, wordt de handeling zichtbaar. Dat is Praxis: wat we doen onthult iets van onszelf.

Deze gedachte schoof mijn perspectief op. Het gaat hier niet om moraal of techniek.

Heidegger verbindt deze dynamiek aan het onderscheid tussen authentiek en ona­uthentiek bestaan.

Onauthentiek bestaan is geen leven zonder waarden, maar een leven dat volledig wordt geleid door poietische activiteit. De mens raakt afhankelijk van de middelen die hem eigenlijk zouden moeten helpen te leven.

Het Dasein verliest zichzelf in de middelen die het gebruikt.

Authentiek bestaan daarentegen is gebaseerd op Praxis. Voor Heidegger heeft het handelen voorrang op de theorie. Dat wijkt af van veel eerdere denkers (van Socrates tot Husserl, via Seneca), voor wie de mens toegang krijgt tot zichzelf door een innerlijke reflectie.

Wat me daarna opviel, is dat voor Heidegger juist de existentiële stemmingen de manieren zijn waarop het zijn zich aan zichzelf openbaart.
En dat zijn vaak emoties die wij als negatief bestempelen.

De vrees is voor hem een van de fenomenen waardoor het Dasein zich kan openbaren. Maar het kan ook een vlucht worden: het bevrijdt ons tijdelijk van de plicht om vrij te zijn (grappig hè), van de noodzaak om te kiezen. De angst is anders. Het komt niet voort uit iets waarvoor we bevreesd zijn (vrees hebben), maar uit de manier waarop de wereld plotseling zijn betekenis verliest. Het is een schok die de onauthenticiteit ontbindt en ruimte opent voor een nieuwe manier van bestaan.

Ik vind het opvallend dat uitgerekend deze stemmingen bij Heidegger een toegang vormen tot authenticiteit. Het zijn geen obstakels, maar signalen.

Wat voor mij nog niet helder is: hoe herken ik in het dagelijks leven wanneer een emotie iets onthult, en wanneer ze me juist aanzet tot vluchten?
Het is een dunne grens. Soms lijkt angst een opening; soms een afsluiting.

Toch blijf ik terugkomen bij dat beeld van de handeling die zich toont.
Ik vraag me af hoe mijn manier van werken, lesgeven en leren zou veranderen als ik beter lette op de momenten waarop mijn handelen een gebaar is — en wanneer het slechts productie wordt.

Misschien is de eerste stap naar een authentieker leven het leren herkennen van dat onderscheid. Niet in abstracte termen, maar in het ritme van onze dagen.

Daar wil ik mijn verkenning voortzetten: in het zien of, en hoe, deze ideeën kleine dagelijkse keuzes kunnen verhelderen — de keuzes waarin we vaak niet eens merken dat we er zijn.

Lees ook De illusie van oneindige keuzes

  • Deel dit artikel
05 nov 2025
MoreTHOUGHTS, The Polymath Quest 🇳🇱 Permalink
Photo by moren hsu on Unsplash
Photo by moren hsu on Unsplash

De illusie van oneindige keuzes

november 5, 2025

Het frustreert me enorm wanneer ik vastloop en niet kan schrijven, juist omdat schrijven het liefste is wat ik doe.

Die blokkade heeft weinig te maken met discipline, en is ook niet alleen een vorm van perfectionisme. Het gaat vooral om aanwezigheid. Wat ik ook doe, ik heb voortdurend het gevoel dat ik eigenlijk iets anders zou moeten doen. En dat gevoel blijft, zelfs wanneer het gaat om activiteiten die ik zelf heb gekozen en waar ik graag tijd aan besteed: Bach oefenen op de piano, trainen voor een triatlon, Oudgrieks studeren, mijn tweede brein onderhouden.

Het probleem is dat ik het idee om iets te doen heb verwisseld met het daadwerkelijk doen. Het Idee heeft de Praxis vervangen.

De onhaalbare snelheid van het Idee

Het Idee wint het altijd van de praktijk omdat het, per definitie, geen tijd kost. Ik kan in één seconde bedenken dat ik een menuet van Bach uit het hoofd wil leren. De praktijk vraagt uren inspanning.

Dat is geen persoonlijk falen, maar een symptoom van onze tijd. We zijn het contact kwijtgeraakt met een realistisch tijdsbesef:

  1. Tijdverwarring: We verwarren het tijd van het leven (eindig, subjectief) met het tijd van de wereld (objectief, ogenschijnlijk grenzeloos). Daardoor denken we dat alles versneld kan en dat wij dat tempo kunnen bijhouden.

  2. De illusie van het smartphone-ritme: We zijn gewend geraakt aan onmiddellijke verbinding. Als ik me altijd en overal met de wereld kan verbinden, waarom zou ik mijn to-do’s niet net zo snel kunnen afronden?

  3. Het Jevons-paradox: Zoals Oliver Burkeman beschrijft: hoe sneller onze samenleving wordt, hoe meer wij proberen te versnellen. Maar het Jevons-paradox slaat toe: de tijd die we winnen, vullen we direct op met nieuwe verplichtingen. En wanneer we die niet kunnen afronden, vullen we ze met het idee van wat we nog moeten doen. Dat is precies het moment waarop de blokkade ontstaat.

Het resultaat is emotionele overbelasting. We voelen een voortdurende productiviteitsschuld, alsof we moeten rennen om ons bestaan te rechtvaardigen. Als dat meetelde als sport, was ik olympisch kampioen.

Het noodzakelijke “weg-snijden”

Dit is de waarheid die onze versnelde geest het liefst negeert: de wereld biedt meer dan één leven ooit kan omvatten.

Zelfs als we onsterfelijk waren, zouden we niet alle mogelijke keuzes kunnen beleven. De etymologie van “beslissen” laat dat al zien: van het Latijnse decidere, “weg-snijden”. Elke keuze houdt in dat we oneindig veel andere opties uitsluiten.

Die uitgesloten mogelijkheden zijn onmetelijk: je kunt ze niet vergelijken of berekenen. Toch proberen we, vanuit onze drang naar optimalisatie, precies dat te doen. En dan ontstaat de angst om de verkeerde deur te kiezen.

Plato beschrijft iets soortgelijks: als er één manier van zijn bestaat, zijn er oneindig veel manieren om niet te zijn. De moderne onrust komt voort uit de poging om alles tegelijk te willen zijn, zonder dat we accepteren dat het “weg-snijden” juist is wat onze vorm bepaalt.

Lees ook: Wat je Weet is het Resultaat van wat je Kiest te Negeren

De weg terug naar de Praxis: atelische activiteiten

Om het Idee zijn macht over de Praxis te ontnemen, is geen nieuwe timemanagement-techniek nodig, maar een existentiële verschuiving. Een andere manier om betekenis te ervaren in het heden.

Dat begint bij het kiezen voor atelische activiteiten: activiteiten die hun doel in zichzelf hebben en niet in een eindproduct.

Een atelische activiteit is pianospelen omwille van de klank; wandelen omwille van de stap; schrijven omdat je houdt van de zoektocht naar de juiste woorden. Ze worden niet gerechtvaardigd door wat ze opleveren (het concert, de wedstrijd, het gepubliceerde artikel), maar door wat ze nu zijn.

Dit sluit aan bij Heideggers idee van een authentiek bestaan. Wanneer we ons richten op atelische activiteiten, handelen we niet meer vanuit productiviteitsschuld of tijdsangst. Het doen wordt het doel, het Idee verdwijnt, en onze aanwezigheid keert terug.

Kies ervoor om de schrijver te zijn die een zin geniet, in plaats van te denken aan het uiteindelijke artikel. Kies ervoor om de lezer te zijn die een boek oppakt, in plaats van te denken dat je zou moeten lezen.

Kies om te zijn.

Dan verliest de angst om tijd te verspillen zijn kracht, en vult de ruimte die eerst door blokkade bezet werd zich eindelijk met aanwezigheid en daadwerkelijke praktijk.

  • Deel dit artikel
27 okt 2025
MoreTHOUGHTS, The Polymath Quest 🇳🇱 Permalink
schrijfmachine op bureau met whisky en open boek

De 5 regels van Hemingway voor journaling

oktober 27, 2025

Journaling maakt al jaren deel uit van mijn ochtendroutine. Ik begon ermee in 2018, simpelweg door op te schrijven wat ik die dag had meegemaakt. Dat was alles: schrijven.

Lees ook: Journaling voor beginners

Schrijven is denken op papier. Wie met de hand schrijft, moet kiezen. In een wereld die ons overspoelt met prikkels wordt journaling een oefening in weglaten: het onderscheid leren zien tussen geluid en ruis (Wat je Weet is het Resultaat van wat je Kiest te Negeren).
Wanneer ik mijn oude notitieboeken herlees, vind ik details terug die anders verloren zouden zijn gegaan. En juist in die details herken ik de contouren van mezelf.

Naast Raymond Carver is Ernest Hemingway een van mijn favoriete moderne schrijvers. Ik ben verslaafd aan hun bijna brutale minimalisme. Woorden worden met zorg gekozen. Ze verklaren niet — ze roepen op. Zoals een geur, een geluid, een plotseling beeld dat blijft hangen.

Die manier om de menselijke ziel te zeven heeft me geleerd om een naam te geven aan wat ik voel. Van daaruit ontstonden de vijf inzichten die ik ontleen aan Hemingway’s werkwijze — voor wie journaling wil gebruiken als oefening in bewustzijn:

1. Creëer een vaste routine

“When I am working on a book or a story, I write every morning as soon after first light as possible. There is no one to disturb you, and it is cool or cold, and you come to your work and you warm as you write.”
Ernest Hemingway

Hemingway hield zijn hele leven vast aan deze routine. Journaling werkt pas echt als het een gewoonte wordt. Elke dag op hetzelfde moment schrijven verandert het van “iets wat ik doe als het lukt” in een vanzelfsprekend onderdeel van de dag.

Zoals William Faulkner zei:

Ik schrijf alleen als ik geïnspireerd ben. Gelukkig komt de inspiratie elke ochtend om negen uur.

2. Begin met een “ware” zin

In het begin is het soms lastig om de stroom te vinden. Ook ik voelde me vroeger gefrustreerd na een schrijfsessie: het voelde alsof ik niets echts had geschreven. Na verloop van tijd begreep ik waarom: ik had tegen mezelf gelogen. Ik schreef wat ik dacht te moeten schrijven, niet wat werkelijk in me leefde.

Hemingway’s advies: begin met een ware zin. Vraag jezelf af: “Wat denk ik echt? Wat houdt me bezig? Wat verlang ik? Hoe voel ik me, eerlijk gezegd?” En laat dan het hart de hand leiden. In het begin is dat ongemakkelijk, maar met oefening wordt waarheid vanzelfsprekend.

3. Schrijf zonder oordeel

Zodra de ware zin op papier staat, komt het erop aan om te schrijven zonder te oordelen. Een groot schrijver — zei Hemingway — kan observeren zonder te veroordelen. Alleen dan dringt hij door tot een andere werkelijkheid.

Wanneer we ons eigen schrijven beoordelen, persen we het in de grenzen van onze bewustzijn en gevoeligheid. Journaling dient om te observeren, niet om te corrigeren.

Wie naar binnen kijkt, ontmoet gedachten die pijn doen of angst aanjagen. Gewoonlijk vermijden we ze. Maar schrijven maakt ze zichtbaar.
En wat vorm krijgt, verliest zijn macht.

4. Beschrijf je demonen

Schrijven zonder oordeel brengt naar boven wat we liever verbergen — zelfs voor onszelf: patronen, wonden, angsten die ons gevangen houden. Soms doen ze ons geloven dat we verkeerd zijn.

Seneca schreef aan Lucilius:

“De dingen die ons angst aanjagen zijn talrijker dan de dingen die ons werkelijk pijn doen.”

Achter elk ongemak schuilt een demon. Hem een naam geven is hem ontwapenen. Pas dan beseffen we dat wij degene zijn die de leiding heeft.

5. Stop wanneer je weet wat je wilt schrijven

Hemingway stopte met schrijven zodra hij wist wat hij de volgende dag zou schrijven. Dat creëert een onzichtbare brug naar de volgende sessie. Wanneer je stopt, werkt je onderbewustzijn door. Het onbewuste blijft bezig met het onafgemaakte idee en vult het aan met details die gefocust denken nooit had kunnen zien. Dat is geen romantiek — het is neurowetenschap: het Default Mode Network aan het werk.

Conclusie

Journaling is geen ritueel van zelfanalyse. Het is een oefening in waarheid, aandacht en vrijheid. Schrijven betekent leren jezelf te zien — en te leven met iets meer eerlijkheid tegenover wie je bent.

“Zoek de waarheid, en je zult uiteindelijk troost vinden;
zoek troost, en je zult geen van beide vinden —
alleen zoete illusies aan het begin, en wanhoop aan het einde.”_
C.S. Lewis

Lees ook: Van Journaling tot een Tweede Brein: Schrijven om Beter te Denken

  • Deel dit artikel
25 okt 2025
MoreTHOUGHTS, The Polymath Quest 🇳🇱 Permalink
una bella torta di compleanno con una candela per il primo compleanno di una bambina.
Photo by Diliara Garifullina on Unsplash

De eerste verjaardag van onze dochter

oktober 25, 2025

Ik hou ervan ons leven samen zo voor te stellen: jij, een groeiende maan. In het begin zul je onze ondersteuning nodig hebben om compleet te zijn. Wij zullen niets anders doen dan jou de liefde weerspiegelen die wij op onze beurt hebben ontvangen en ontvangen.
Jij zult groeien, tot je een Volle Maan wordt. Wij zullen ons terugtrekken om je te laten stralen, om later weer bij je te komen om je aan te vullen in je volwassen leven, in welke vorm dan ook.
Wie weet, misschien kun je tegen die tijd de woorden lezen die ik op je hart heb geschreven toen ik je op mijn borst nam.

Zo schreef ik op de dag dat je werd geboren. En het eerste jaar samen is precies zo verlopen. We hebben je elke dag een beetje groter zien worden, elk klein verschil opgemerkt. Jij, met die grote bruine ogen die alles om je heen leken te willen begrijpen.

Buiten regent het. De wind jaagt de regen tegen de ramen, een koude wind die de herfst wegblaast om plaats te maken voor de winter. Binnen is het warm. We genieten van het samenzijn.

Soms vraag ik me af wat je denkt als je naar me kijkt. Wie zie jij voor je? Wat denk je van die man met een steeds grijzer wordende baard, die je luiers verschoont, je eten maakt, danst als een gek en jou, je moeder en je broer overspoelt met kussen en knuffels? Die wat zonderlinge man met altijd een boek in zijn hand.

Ik zou Plato kunnen citeren. Of Pascal, Tolstoj, Marcus Aurelius, Augustinus, Epictetus – en nog velen anderen. Ik leef van hun woorden, probeer hun wijsheid te begrijpen en te vertalen naar mijn eigen leven. Ze leren me kijken naar de diepte, die we zo vaak zijn verleerd te zien. Ik voel een vuur in mij branden, een drang om te groeien, om te worden wie ik ben. Dus schrijf ik, zoek ik, stel ik vragen en probeer ik antwoorden te vinden. Niet altijd lukt dat.

Dan kijk ik op en zie ik jou. Jij kijkt me aan met je grote ogen. In je hand houd je een groen stokje, het drumstokje van je favoriete trommel. Je stopt even met slaan en zodra onze blikken elkaar ontmoeten, schenk je me een glimlach zo puur dat het bijna pijn doet. Op dat moment voel ik wat wijsheid werkelijk is – niet iets wat je leest, maar iets wat je ervaart.

Al die grote denkers hebben het eigenlijk over jou. Over elke vorm van liefde die op aarde komt om ons te herinneren aan wie we zijn en wat we hier te doen hebben. De rest is bijzaak. In het beste geval een oefening in stijl, in het slechtste een gemiste kans.

De waarheid is het verdwijnpunt waarop het perspectief van ons leven is gebouwd. Als je diep genoeg in je ziel kijkt, zul je haar herkennen. Bouw dáárop je leven. Het leven openbaart zich via bewustzijn, en dat bewustzijn is er altijd – overal. Onze vergissing is dat we ‘leven’ noemen wat ons juist van dat bewustzijn weghaalt. Val niet in die val, mijn lief.

Volgens Jung is het doel van het leven niet om perfect te worden, maar om heel te worden. Om heel te worden, zul je stukjes van jezelf moeten zoeken en verzamelen – binnen én buiten jezelf. Iedereen die je ontmoet, kan je er één geven. Iedereen.

Ik begon veertig jaar geleden en zie nu langzaam het hele mozaïek ontstaan. En weet je? Het lijkt precies op jouw glimlach.

Vandaag is het jouw verjaardag. Zoveel mensen, zoveel lachende gezichten, zoveel cadeaus. Maar weet dat het grootste cadeau dat ik ooit heb gekregen, vandaag van jou komt.

Gelukkige eerste verjaardag, mijn liefste.

  • Deel dit artikel
01 okt 2025
MoreTHOUGHTS, The Polymath Quest 🇳🇱 Permalink
40 lessen in 40 jaar met belangrijke normen en waarden

40 lessen in 40 jaar. Wat het leven me tot nu toe heeft geleerd

oktober 1, 2025

40 jaar. 14.610 dagen. 350.640 uur. 21.038.400 minuten.

Mijn hart heeft ongeveer 1,26 miljard keer geklopt.

Ik heb zo’n 252 miljoen keer ademgehaald.

Ik heb minstens 44.000 km gewandeld.

Ik heb gehuild, ik heb gelachen.

Ik heb liefgehad.

Ik heb lief.

Veertig jaar zijn lang genoeg om jezelf eindelijk te zien zoals je bent. Je hebt geen zin meer om te lijken, je hebt de behoefte om te Zijn. Je hoeft niet meer op tijd te zijn. Je wilt in de Tijd zijn.

Veertig jaar hebben me veel antwoorden en nieuwe vragen onthuld. Moeilijkere.

Delen is een bijzonder werkwoord: meestal vermindert verdelen, maar afhankelijk van het object vermenigvuldigt het resultaat zich.

Ik heb ervoor gekozen 40 lessen te delen die ik in mijn eerste 40 jaar heb geleerd. Om de vreugdes en ontdekkingen ervan te vermenigvuldigen, op te tellen wat verrijkt, af te trekken wat zwaar weegt, en elke ervaring te transformeren in iets dat blijft, dat ook nuttig kan zijn voor iemand anders.

Innerlijke fundamenten

1. Zoek altijd de Waarheid. Het is het verdwijnpunt waarop het perspectief van het leven gebouwd is. Haar herkennen is niet moeilijk. Haar aanvaarden wel.

2. Denk met je eigen hoofd. Noam Chomsky legt uit hoe we zijn overgestapt van het consumeren van informatie naar het consumeren van meningen over informatie. Dat lijkt subtiel, maar is wezenlijk. Ga naar de bronnen, vergelijk ze, verdiep je erin en oordeel zelf.

3. Logica, Grammatica, Retorica. Denken, Schrijven, Spreken. In de eerste universiteiten maakten ze deel uit van het Trivium, 3 van de 7 vrije kunsten. Ze vormden de basis van de studie voor elke richting. Denk je dat je ze niet nodig hebt? Dan moet je er juist dringend mee aan de slag. (Lees: Het Trivium in de 21e eeuw)

4. Train je geheugen. Wat je onthoudt beïnvloedt je gedachten. Je gedachten beïnvloeden je daden. Je daden vormen je leven. (Lees ook: Geheugen en Leren)

5. Word je bewust van hoe je je dagen doorbrengt. “Kijk goed en je zult zien dat een groot deel van het leven verloren gaat door verkeerd te handelen, veel door niets te doen, en alles door verkeerd te handelen. Tel al je uren bij elkaar op. Meester van het heden zul je minder afhankelijk zijn van de toekomst.” (Seneca, Brieven aan Lucilius).

6. Organiseer je kennis. Hoeveel herinner je je van wat je hebt gelezen, gezien of gehoord? Creëer een systeem om alles wat je leert terug te vinden. Ik heb een tweede brein gemaakt. (Lees ook: Een tweede brein bouwen)

7. Beoefen een Informatiedieet. Kies 1 fictieboek, 1 lang artikel per week, 1 non-fictieboek om je huidige interesse te verdiepen. Verwerk wat je leest, maak het eigen. Laat de rest los. (Lees ook: Wat is een Informatie Dieet)

Lichaam en discipline

8. Zorg voor je lichaam. Het doet zijn best om je in leven te houden. Je krijgt er maar een. Leer het te zien als de Tempel van je Ziel. Kies goed hoe je het voedt.

9. Beoefen duursporten. Zoals zwemmen, fietsen, hardlopen. Misschien alle drie samen. Je zult leren dat er geen andere tegenstanders bestaan dan je eigen grenzen. De enige tegenstander die je moet verslaan ben jijzelf.

10. Beoefen vechtsporten. Je leert omgaan met woede en angst, de enige twee vijanden die je moet verslaan.

11. Onderschat rust niet. Daar groeien en ontwikkelen lichaam en ziel. Wees niet bang om vroeg naar bed te gaan.

12. Herontdek verveling. Het is in het Default Mode Network dat de magie gebeurt. Ideeën, mogelijkheden en kansen die anders begraven blijven onder meldingen en dopamine-shots.

13. Heb geduld met jezelf. We leven in een wereld waarin alles snel moet gaan. Dat is een leugen. “Voor alles is er een tijd,”gun jezelf die.

Kennis en cultuur

14. Creëer een persoonlijke bibliotheek.“Welke enorme rijkdom kan er schuilen in een kleine, zorgvuldig gekozen bibliotheek. De gemeenschap met wijze en waardige mensen, behorend tot alle beschavingen door duizenden jaren heen.” (R.W. Emerson)

15. Houd een commonplace book bij. Verzamel zinnen, citaten, gedichten, reflecties. Alles wat je raakt en inspireert. Neem het mee en raadpleeg het telkens als je de neiging hebt je telefoon te pakken.

16. Leer minstens één vreemde taal.“De grenzen van mijn taal zijn de grenzen van mijn wereld,” zei Ludwig Wittgenstein. Andere talen leren betekent andere manieren leren kennen om te leven, jezelf te ervaren en de werkelijkheid te zien.

17. Leer een instrument. Discipline en expressie ontmoeten elkaar. Je leert de diepte van je ziel en de vermogens van je lichaam herkennen. Het helpt je jezelf beter te begrijpen, en dus ook anderen.

18. Leer schaken. Een perfecte mix van Kunst, Kracht en Schoonheid.

19. Verdiep je in filosofie. De vragen die je probeert te negeren op meer of minder destructieve manieren zijn dezelfde vragen van de hele Mensheid. Er zijn honderden mensen die antwoorden hebben gegeven. Open een van hun boeken en praat met hen.

20. Lees de Grote Klassieken. Het zijn geen “verhalen”, het zijn gebruiksaanwijzingen voor je ziel. Een rijkdom om trots op te zijn.

21. Houd een Reading Journal bij. Analyseer wat je leest. Denk erover na. Leg je gedachten vast in dialoog met de auteur. (Lees ook: De essentie van Diep Lezen)

22. Schrijf online. Om te delen wat je aan het leren bent en te begrijpen wat je nog niet hebt begrepen. (Lees ook: De Feynman Technique) .

23. Schrijf met de hand. Het verbindt geest en lichaam en vertraagt je gedachten, die zo duidelijker worden.

24. Houd een dagboek bij. Je leven inkaderen in aders van inkt op een lichaam van papier. Een onschatbare rijkdom voor jou en voor wie na jou komt. (Lees ook: Journaling voor beginners)

Schoonheid en creativiteit

25. Luister naar klassieke muziek. Ze leert je schoonheid en aandachtig luisteren. Ze leert je vormen te zoeken en te herkennen. Ze laat je zien hoe je een idee kunt ontvouwen en tot de volle expressie brengen. (Lees ook: Hoe ik Deep Listening ontdekte)

26. Ga naar concerten. Leer de spanning herkennen vlak voordat die uitmondt in schoonheid. Luister, kijk, voel, gebruik al je zintuigen.

27. Ondersteun cultuur. Doe vrijwilligerswerk, donaties, wat er maar in je macht ligt om dit onmetelijke en kostbare erfgoed te verdedigen, te delen en te vergroten.

28. Creëer je eigen rituelen. Het ritueel viert het Zijn en de Tijd door verleden, heden en toekomst te verbinden. Het helpt je de koers te houden.

Relaties en liefde

29. Praat met je grootouders. Laat ze vertellen over hun jeugd, hun leven. Doe het voordat herinneringen zich vermengen met dromen. Ze maken deel uit van jou, van wie je bent geworden.

30. Observeer je kinderen. De magie van de kindertijd ligt in het vermogen van kinderen volledig in het heden te leven. Leer van hen.

31. Zeg “Ik geef om je”. Tegen je vrienden, je ouders, je hond, kat. Wie dan ook. Het zal jouw leven en dat van hen veranderen.

32. Zeg “Ik hou van je”. Ware Liefde ervaren betekent God aanschouwen. Om er meer van te ontvangen moet je het delen. Het zal jouw leven en dat van anderen veranderen

33. Erken je fouten. Om je te verontschuldigen. Om ervan te leren. Of allebei.

Technologie en tijd

34. Beperk het gebruik van je telefoon tot een minimum. 3 uur scrollen per dag is 45 dagen per jaar. Wat zou je in 45 dagen kunnen bereiken?

35. Doe een digitale detox. Plan langere of kortere periodes zonder internet. De mens heeft het duizenden jaren zonder gedaan. Het is niet zo noodzakelijk als je denkt. Je zult ook de toegevoegde waarde herontdekken.

36. Verlaat streamingdiensten. We zijn gewend geraakt cultuur te huren. Cultuur moet je bezitten. Met je handen aanraken. Stuk voor stuk consumeren, niet in shuffle-modus. Koop boeken. Koop muziek (ook digitaal kan). Het zal je bruidsschat zijn, die je ooit kunt doorgeven. Dit is Waarom ik Spotify heb verlaten.

Diep leven

37. Leer van pijn. Het zal lijken alsof je gek wordt. Om dat niet te doen moet je alle maskers laten vallen die je draagt en jezelf zien in je “miserie”. Ben je sterk genoeg om dat te doen? (Lees ook: Wat denk je in het bijzijn van je stervende moeder?)

38. Zorg voor je spiritualiteit. Erg moeilijk in het tijdperk van snelheid en algoritmes. En toch nooit zo noodzakelijk geweest als nu.

39. Leer naar jezelf te luisteren. In jou is een bewustzijn gebouwd dat perfect afgestemd is op de Waarheid. Het weet _altijd_ wat juist is om te doen. (Her)leer ernaar te luisteren en wees sterk genoeg om het te volgen.

40. Volg je nieuwsgierigheid. Juist wanneer ze je van de weg lijkt af te brengen. In werkelijkheid haalt ze je weg van de verkeerde. “Quod curiositate cogniverunt, superbia amiserunt” (Wat ze uit nieuwsgierigheid hebben geleerd, hebben ze door trots verloren).

  • Share:
26 jul 2025
MoreTHOUGHTS, The Polymath Quest 🇳🇱 Permalink

Where is the life we have lost in living?

juli 26, 2025

Ik ben ook overstag gegaan.

In het begin was het enkel nieuwsgierigheid. Daarna werd het efficiëntie, comfort, snelheid. Ik begon kleine taken te delegeren: een samenvatting, een idee, een paar woorden in een vreemde taal. Maar beetje bij beetje delegeerde ik ook de inspanning van het denken.

Op een dag, terwijl ik naar een video over “cognitieve hygiëne” luisterde, verscheen er een zin van T.S. Eliot die me raakte:

Where is the life we have lost in living?

Where is the wisdom we have lost in knowledge?

Where is the knowledge we have lost in information?

Ik stopte. Omdat ik besefte dat ik niet meer aan het denken was. Ik was alleen nog aan het verwerken. Kunstmatige intelligentie heeft ons het denken niet ontnomen. Maar het heeft ons iets subtielers afgenomen: de frictie.

En daarmee de mogelijkheid om te ontdekken wie we zijn op het moment dat we écht denken.

De frictie van het denken

Denken is een vorm van weerstand. Het is de plek waar twijfel en verlangen samenkomen. Ware gedachten — die geen sluiproute nemen — ontstaan uit frictie: een wrijving met de werkelijkheid, een impasse, een moeizame handeling. Iedereen die lesgeeft, creëert of liefheeft, weet dit.

Hannah Arendt schreef dat

“de afwezigheid van denken geen domheid is, maar de afwezigheid van dialoog.”

Die dialoog bestaat uit moeilijke vragen, afwachten en fouten.

Het is makkelijker om het aan ChatGPT te vragen. Zoals Jamie Bartlett zegt: het is makkelijker om vragen te bedenken dan om antwoorden te zoeken. Dit geeft ook een illusie van competentie of kritisch denken, maar we mogen niet vergeten dat het échte werk ligt in het analyseren en synthetiseren van informatie.

De paradox van kennis

Volgens Nicholas Carr trainden analoge activiteiten — een boek lezen, met de hand schrijven, wachten op een antwoord — het kritisch denken. We hebben ze geleidelijk geëlimineerd in naam van efficiëntie (lees verder: De Grote Illusie: Luxe, Noodzaak en de Verborgen Prijs van Technologie).

Maar zijn we echt intelligenter geworden?

Ik zie het eerder als een ander voorbeeld van de Jevons-paradox: wanneer een bron overvloediger en toegankelijker wordt (zoals informatie), verbruiken we er meer van, maar gebruiken we het slechter. Het resultaat is oppervlakkige kennis die niet beklijft.

We hoeven niet meer te onthouden, noch te zoeken. We hoeven alleen maar te typen, kopiëren, klikken. Kennis is overal. Maar wijsheid, die voortkomt uit tijd en frictie, lijkt elders te zijn.

Lees ook: Wat je weet, is het resultaat van wat je gekozen hebt te negeren

De cognitieve delokalisatie

De overeenkomst met wat er in de wereldeconomie is gebeurd, fascineert me. Industriële delokalisatie heeft de architectuur van werk veranderd.

Vandaag de dag zijn we getuige van een cognitieve delokalisatie: een stille overdracht van ons denken naar tools die “in onze plaats denken”. Dit is niet enkel functionele outsourcing. Het is een antropologische verandering.

Hoe meer we vertrouwen op externe intelligenties, hoe minder we onze eigen intelligentie trainen. Hoe meer we ons losmaken van de inspanning van het denken, hoe verder we van onszelf verwijderd raken.

En wanneer we het contact met onze identiteit verliezen, verliezen we ook het vermogen om om te gaan met angst, complexiteit en begrenzing.

Het leven terugwinnen

Deze reflectie is geen veroordeling van AI. Wie mij kent, weet hoe gepassioneerd ik ben over technologie en hoe ik AI gebruik om beter te leren. Maar juist omdat ik de immense potentie ervan begin te vermoeden, realiseer ik me hoe belangrijk het is om persoonlijke en natuurlijke vaardigheden te versterken.

Het is een uitnodiging om het denken als een menselijke daad te heroveren.

We kunnen – nog steeds – kiezen om:

Als je serieus bent, kun jij ook een tweede brein opbouwen. Lees hier verder: Een Tweede Brein bouwen met Obsidian: dé methode om kennis en ideeën te organiseren.

hoe je ideeën vorm van een brein kan geven

Screenshot van mijn tweede brein

Denken is een subversieve daad. Een gebaar van vrijheid in een tijd van delegatie. Misschien heeft de toekomst niet alleen meer antwoorden nodig.

Het heeft betere vragen nodig. Vragen die we onszelf moeten stellen. Vragen die niet van een code komen.

Ze komen van degene die de moed had om te denken — zelfs toen het pijn deed.

 

  • Deel dit artikel
07 jul 2025
MoreTHOUGHTS, The Polymath Quest 🇳🇱 Permalink

De Grote Illusie: Luxe, Noodzaak en de Verborgen Prijs van Technologie

juli 7, 2025

Ik las recentelijk een interview met auteur en journalist Vauhini Vara in De Groene Amsterdammer (editie 149/26). Vara werd geboren in Canada uit Indiase ouders en verhuisde op haar tiende naar de Verenigde Staten, eerst naar Oklahoma en later naar Seattle, waar haar vader voor vliegtuigfabrikant Boeing werkte. De kernvraag van het artikel, en tevens de vraag die de auteur zichzelf stelt, is hoe we onze individualiteit kunnen herwinnen in dit technologische tijdperk.

Om deze vraag te beantwoorden, beschrijft Vara de enorme technologische verschuivingen die zij, en ook ik, van dichtbij hebben meegemaakt. Wij behoren tot de generatie die precies op het snijvlak van verleden en toekomst staat. Ikzelf bracht mijn tienerjaren door zonder mobiele telefoons: eindeloze voetbalwedstrijden op het veld, uren wachten op treinen en bussen die maar niet kwamen, en vrienden thuis opzoeken of bellen op de vaste lijn. Toen kwam internet. Ik herinner me nog het geluid van de 56k-modem en de eerste keer dat ik erin slaagde wifi bij mijn ouders thuis te installeren. Ook de komst van smartphones staat me helder voor de geest. Een vriend van mij was er meteen weg van, en ik was verbaasd dat iemand zoveel wilde uitgeven voor een iPhone. Ik vertrouwde het niet helemaal. Pas een paar jaar later kocht ik er zelf een, tweedehands, omdat ik nieuwsgierig was geworden en er eerlijk gezegd weinig andere keuze meer was.

Wat me hierbij vooral raakte, is de neiging om bij het vergelijken van verleden en heden de – overigens begrijpelijke – fout te maken door te geloven dat alles tegelijkertijd is gebeurd. Grote veranderingen zijn in werkelijkheid het resultaat van talloze kleine stappen, die echter met een enorme snelheid zijn gezet.

Vara vertelt hoe ze, toen internet net opkwam, geloofde dat het een ideale ruimte was om te groeien en jezelf te verbeteren. Vandaag de dag realiseert ze zich echter dat zelfs toen, toen bedrijven het vermogen dat ze in hun handen centraliseerden wellicht nog niet volledig doorhadden, het hele systeem al fundamentele gebreken had.

We mogen nooit vergeten dat achter de snelle en ogenschijnlijk gratis diensten krachtige bedrijven schuilgaan die, zoals elk bedrijf, een winstgericht verdienmodel hanteren. Google biedt bijvoorbeeld toegang tot alle beschikbare informatie, maar verdient tegelijkertijd geld met de creatie – en latere verkoop – van ons persoonlijke profiel, compleet met voorkeuren, interesses en verplaatsingen. Amazon focust op een verhaal van prijstransparantie, maar gebruikt in feite strategieën om bedrijven met minder kapitaal uit de markt te drukken, waardoor de concurrentie feitelijk wordt uitgeschakeld.

Vara betoogt, net als Nicholas Carr, dat consumenten zich bewuster moeten worden en verantwoordelijkheid moeten nemen. Het is niet zo dat we niets kunnen veranderen. Het zal wel langer duren en daardoor moeilijker lijken. Dit is onvermijdelijk wanneer we te maken hebben met constante afleidingen en verhalen die kritisch denken ondermijnen. Daarom is het nu belangrijker dan ooit om instrumenten zoals het Trivium opnieuw te omarmen.

Lees ook: Het Trivium voor de 21e eeuw: denken, spreken, onderscheiden

Daarnaast mogen we niet vergeten dat sommige van deze bedrijven, die beloven ons met de wereld te verbinden, tegelijkertijd de verspreiding kunnen controleren van content die zij arbitrair ‘niet conform de richtlijnen’ achten. We realiseren ons het gevaar en de paradox van deze situatie niet. Ik kan in realtime praten met iemand die net is wakker geworden in Australië, maar iemand anders kan me het zwijgen opleggen door mijn profiel te blokkeren of mijn content te verwijderen. Dit gebeurt natuurlijk niet in het volle licht. Dat hoeft ook niet. Het volstaat om een algoritme te programmeren dat bepaalde content ‘ontmoedigt’.

Vara reflecteert over hoe figuren als Zuckerberg of Altman met zijn Moore’s Law for Everything niets anders doen dan een toekomst nauwkeurig schetsen en beschrijven die nog niet bestaat en waarin hun producten ‘toevallig’ een cruciale rol spelen. Altman gaat zelfs zover dat hij beweert dat dankzij AI een universeel basisinkomen voor iedereen binnen handbereik komt, aangezien kunstmatige intelligentie de samenleving drastisch zal veranderen. En als je bij wilt blijven, moet je aan de slag. Het is een soort self-fulfilling prophecy, waarbij men zichzelf ervan overtuigt dat dat de toekomst zal zijn en al begint te handelen alsof het zover is. Yuval Harari legt in zijn boeken heel goed de kracht uit van gedeelde mythes en verhalen, de enige bindmiddelen die miljoenen mensen in beweging kunnen brengen.

Ik ben een groot liefhebber van technologie en AI. Toch hoor ik al een tijdje een alarmbel steeds luider rinkelen. Er is iets dat me dwarszit, en daarom voel ik een steeds grotere behoefte om terug te keren naar de basis: handmatig schrijven, dieper nadenken, reflecteren en memoriseren. De kern hiervan is het besef van een unilaterale afhankelijkheid. Het begon allemaal toen ik Spotify verliet (lees Ik heb Spotify verlaten. Dit is waarom.). Deze verandering kwam niet toevallig rond 26 februari 2025. Die datum was de deadline om boeken te downloaden die ik via Amazon had gekocht. Toen ontdekte ik het bestaan van DRM (Digital Rights Management). Ik begon me af te vragen: ‘Maar wat is dan echt van mij? Hoe kan het dat ik eraan gewend ben geraakt cultuur te ‘lenen’?’ Ik bevond me feitelijk in een situatie waarin, als Amazon, Kobo, Spotify of wie dan ook zou besluiten de voorwaarden te wijzigen, ik ze zou moeten accepteren (bijna zeker in mijn nadeel, laten we niet vergeten dat het privébedrijven zijn die winst nastreven, niet mijn welzijn), of collecties moest opgeven waarvan ik me had ingebeeld dat ze van mij waren.

Hetzelfde gebeurt in het onderwijs. Als insider realiseer ik me de voordelen die AI kan bieden in de workflow en hoe het de manier van studeren ingrijpend zal veranderen. Hoewel ik aanvankelijk, vol enthousiasme over de nieuwigheid, alleen de positieve kanten zag, maak ik me nu meer zorgen. Een krachtige technologie als deze komt terecht in een omgeving waar jongeren al ernstige concentratieproblemen hebben. De toegang tot cultuur en meer uitdagende content wordt nu gezien als tijdverspilling, iets ouderwets, nutteloos en anachronistisch. Volgens Carr elimineren technologieën die deze ‘frictie’ wegnemen feitelijk de mogelijkheid om te interacteren met primaire bronnen, kritisch denken te ontwikkelen en een persoonlijke smaak te cultiveren. Dit alles schetst, zelfs in het gunstigste scenario, geen positieve vooruitzichten.

Zoals Yuval Noah Harari treffend stelt in Sapiens:

“Een van de weinige ijzeren wetten van de geschiedenis is dat luxe vaak een noodzaak wordt en nieuwe verplichtingen met zich meebrengt. Zodra je aan een bepaalde luxe gewend raakt, beschouw je het als vanzelfsprekend. Je begint erop te vertrouwen en komt op het punt dat je er niet meer zonder kunt leven.”

Hoe verder?

  • Deel dit artikel